Rodzaje umaszczenia psów

Umaszczenie psa to nie tylko kolor sierści, ale również sposób rozmieszczenia barw, plam, cętek i charakterystycznych znaczeń. Psy mogą mieć szatę jednolitą, pręgowaną, podpalaną, merle, dereszowatą lub łaciatą, a poprawne rozpoznanie poszczególnych wariantów nie zawsze jest proste. Nazewnictwo może też różnić się w zależności od rasy i obowiązującego wzorca. Poznaj umaszczenie psa – rodzaje, ich najważniejsze cechy oraz przykłady występowania.

W artykule:

• Jak prawidłowo określić umaszczenie psa?
• Rodzaje umaszczenia psów – praktyczny przewodnik
• Najczęściej spotykane kolory sierści psów
• Genetyka umaszczenia psów – od czego zależy wygląd sierści?
• Czy umaszczenie może wpływać na zdrowie psa?
• Rodzaje umaszczeń u psów – podsumowanie przewodnika

Jak prawidłowo określić umaszczenie psa?

Przy określaniu umaszczenia bierze się pod uwagę nie tylko dominującą barwę sierści, lecz także liczbę kolorów, sposób ich rozmieszczenia oraz wygląd pojedynczych włosów. Pies może być na przykład jednolicie czarny, czarny podpalany, biało-czarny łaciaty albo marmurkowy. Znaczenie mają również kolor podszerstka, pigment nosa, obwódek oczu i opuszek łap. Nazwy używane potocznie nie zawsze odpowiadają określeniom przyjętym we wzorcach ras, dlatego dwa podobnie wyglądające psy mogą mieć inaczej opisaną maść.

Rodzaje umaszczenia psów – praktyczny przewodnik

Poszczególne rodzaje umaszczenia psów rozpoznaje się na podstawie koloru bazowego, liczby barw oraz charakteru występującego wzoru. Niektóre określenia opisują podstawową barwę szaty, a inne pręgi, cętki, łaty lub jaśniejsze znaczenia. Z tego powodu pies może być jednocześnie dwubarwny i podpalany albo trójbarwny i dereszowaty. Poniższy przewodnik przedstawia najczęściej spotykane warianty oraz cechy pozwalające je od siebie odróżnić.

Umaszczenie jednolite

W umaszczeniu jednolitym całe ciało psa jest pokryte sierścią o jednej podstawowej barwie, np. czarnej, białej, brązowej, rudej, kremowej lub szarej. Dopuszczalne mogą być niewielkie znaczenia na piersi albo palcach, jednak ich obecność zależy od wzorca konkretnej rasy. Jednolita sierść nie zawsze wygląda identycznie na całym ciele – podszerstek może być jaśniejszy, a końcówki włosów nieznacznie ciemniejsze. Przykładami ras występujących w jednolitych odmianach są labrador retriever, seter irlandzki, maltańczyk i niektóre pudle.

Umaszczenie dwubarwne

Pies dwubarwny ma sierść w dwóch wyraźnie odróżniających się kolorach. Jedna barwa zwykle tworzy tło, natomiast druga występuje w postaci łat lub regularnych znaczeń na głowie, klatce piersiowej, łapach i ogonie. Do takich połączeń należą m.in. biel z czernią, biel z brązem oraz czerń z podpalaniem. Samo określenie „dwubarwne” nie wskazuje dokładnego układu kolorów, dlatego w pełnym opisie należy uwzględnić także typ wzoru. Dwubarwne mogą być m.in. border collie, spaniele, beagle i jack russell terriery.

Umaszczenie trójbarwne

Umaszczenie trójbarwne, nazywane również tricolor, tworzą trzy kolory występujące na sierści jednego psa. Klasycznym przykładem jest połączenie czerni, bieli i rudego lub płowego podpalania. Czerń zazwyczaj obejmuje grzbiet i boki, biel pojawia się na klatce piersiowej, szyi, kufie i łapach, a podpalanie nad oczami, na policzkach oraz kończynach. Dokładny rozkład barw zależy od rasy i konkretnego osobnika. Takie umaszczenie można spotkać m.in. u berneńskiego psa pasterskiego, beagle’a, cavalier king charles spaniela i niektórych owczarków australijskich.

Umaszczenie podpalane

Podpalanie to regularnie rozmieszczone rude, płowe lub kremowe znaczenia występujące na ciemniejszym tle. Najczęściej znajdują się nad oczami, po bokach kufy, na klatce piersiowej, spodniej części ogona i dolnych odcinkach kończyn. Typowym przykładem jest umaszczenie czarne podpalane spotykane u rottweilerów, dobermanów i pinczerów. Występują również psy brązowe podpalane oraz błękitne podpalane. Rozmieszczenie znaczeń jest uwarunkowane genetycznie i nie wynika ze stopniowego rozjaśniania sierści.

Umaszczenie sobolowe

W umaszczeniu sobolowym włosy mają jaśniejszą podstawę i ciemniejsze końcówki. Taki układ nadaje szacie cieniowany wygląd, szczególnie widoczny na grzbiecie, szyi i ogonie. Kolor bazowy może być płowy, rudy, złoty lub kremowy, natomiast ciemne zakończenia włosów są najczęściej czarne albo brązowe. Intensywność nalotu różni się między osobnikami – od pojedynczych ciemnych włosów po mocno przyciemnioną szatę. Umaszczenie sobolowe występuje m.in. u owczarków niemieckich, collie i owczarków szetlandzkich.

Umaszczenie wilczaste

Umaszczenie wilczaste powstaje dzięki naprzemiennym jasnym i ciemnym pasmom występującym na pojedynczych włosach. Tworzą one szarą, srebrzystą, brunatną lub płową szatę przypominającą ubarwienie wilka. Grzbiet i końcówka ogona są zwykle ciemniejsze, natomiast brzuch, policzki oraz wewnętrzne strony kończyn pozostają jaśniejsze. Wzór może wyglądać inaczej zależnie od długości włosa i gęstości podszerstka. Umaszczenie wilczaste można spotkać m.in. u sznaucerów w odmianie pieprz i sól, szpiców wilczych oraz niektórych ras pierwotnych.

Umaszczenie pręgowane

Umaszczenie pręgowane tworzą ciemne, najczęściej czarne pasy występujące na rudym, płowym, brązowym lub szarym tle. Pręgi mogą być wąskie i wyraźnie rozdzielone albo gęste, przez co pies z daleka wydaje się niemal jednolicie ciemny. Wzór jest szczególnie dobrze widoczny na bokach tułowia i kończynach. Potoczne określenie „umaszczenie tygrysie” odnosi się właśnie do pręgowania. Można je spotkać m.in. u bokserów, buldogów francuskich, chartów, staffordshire bull terrierów i dogów niemieckich.

Umaszczenie merle

Merle jest marmurkowym wzorem tworzonym przez nieregularne rozjaśnienia podstawowego koloru. W przypadku blue merle na szarym lub srebrzystym tle występują czarne plamy, natomiast red merle łączy odcienie kremowe, rude i brązowe. U psa mogą pojawić się również niebieskie oczy, różnobarwne tęczówki albo plamisty nos. Merle występuje m.in. u border collie, owczarków australijskich, owczarków szetlandzkich i jamników. Nie należy utożsamiać go ze zwykłym nakrapianiem, ponieważ oba wzory mają inne podłoże genetyczne.

Umaszczenie dereszowate

Deresz powstaje przez równomierne przemieszanie białych i kolorowych włosów na określonym obszarze ciała. Z większej odległości sierść może wyglądać na szarą, niebieskawą, rudawą lub brązową, mimo że nie jest jednolita. Głowa i większe łaty często zachowują intensywny kolor podstawowy. W zależności od barwy wyróżnia się m.in. deresz niebieski, czerwony i brązowy. Taki wzór występuje u niektórych spanieli, wyżłów oraz australijskich psów pasterskich. U szczeniąt jego ostateczny wygląd może stać się wyraźniejszy wraz z rozwojem sierści.

Umaszczenie nakrapiane

Nakrapianie tworzą niewielkie cętki pojawiające się na białym lub jasnym tle. Mogą być rozmieszczone równomiernie na całym ciele albo skupiać się na określonych obszarach. Najbardziej charakterystycznym przykładem jest dalmatyńczyk, którego szczenięta rodzą się białe, a wyraźne plamki rozwijają się po urodzeniu. Nakrapianie występuje również u niektórych wyżłów, seterów i psów pasterskich. Cętki trzeba odróżnić od dereszu: w umaszczeniu nakrapianym tworzą oddzielne punkty, a w dereszowatym białe i kolorowe włosy są ze sobą przemieszane.

Umaszczenie łaciate

U psa łaciatego na podstawowym tle występują większe, wyraźnie odgraniczone obszary innego koloru. Łaty mogą mieć regularny albo nieregularny kształt oraz obejmować różną część ciała. W zależności od proporcji barw pies może być opisywany np. jako biały w czarne łaty lub czarny z białymi znaczeniami. Położenie łat nie zawsze jest symetryczne, a każdy osobnik może mieć niepowtarzalny wzór. Taką szatę spotyka się m.in. u jack russell terrierów, spanieli, pointerów i wielu mieszańców.

Umaszczenie arlekinowe

Umaszczenie arlekinowe jest charakterystyczne przede wszystkim dla doga niemieckiego. Na białym tle występują nieregularne, poszarpane czarne łaty rozmieszczone na tułowiu i głowie. Nie powinny one tworzyć jednolitego płaszcza ani typowego szarego marmurkowania. Określenie „arlekin” bywa potocznie stosowane także wobec innych psów o kontrastowych plamach, jednak w oficjalnym opisie rasy może oznaczać ściśle określony wzór. Dlatego umaszczenia arlekinowego nie należy traktować jako synonimu merle lub zwykłej łaciatości.

Umaszczenie płaszczowe, siodłate i czaprakowe

W umaszczeniu płaszczowym ciemny kolor obejmuje większą część grzbietu, boków oraz szyi, przypominając narzucony na ciało płaszcz. Wzór siodłaty ma mniejszy ciemny obszar skupiony głównie na grzbiecie. Czaprak również tworzy ciemne pole na górnej części tułowia, ale jego dokładny zasięg i nazewnictwo mogą zależeć od rasy. Wzory te występują na jaśniejszym, zwykle rudym, płowym lub białym tle. Można je zaobserwować m.in. u niektórych owczarków niemieckich, airedale terrierów i psów gończych.

Umaszczenie z maską

Maska to ciemniejsze zabarwienie kufy, które może obejmować również okolice oczu i uszu. Najczęściej występuje na płowym, rudym lub pręgowanym tle. Jej rozmiar i intensywność są różne – od delikatnego przyciemnienia pyska po wyraźną czarną maskę kontrastującą z resztą sierści. Taki wzór spotyka się m.in. u bokserów, mopsów, owczarków belgijskich malinois i mastifów. Maska jest dodatkowym znaczeniem, dlatego pies może być jednocześnie płowy z maską, pręgowany z maską albo mieć również białe znaczenia.

Najczęściej spotykane kolory sierści psów

Podstawowe kolory sierści psów to czerń, biel, brąz, rudy, płowy, kremowy i szary, jednak ich oficjalne nazwy mogą zależeć od rasy. Brąz bywa określany jako czekoladowy, wątrobiany lub kasztanowy, a rozjaśniona czerń jako błękitna albo niebieska. Izabelowate umaszczenie ma jasny, beżowoszary odcień powstały wskutek rozjaśnienia brązowego pigmentu. Srebrna sierść może natomiast wynikać z rozjaśnienia włosa albo jego stopniowego jaśnienia wraz z wiekiem. Dlatego potoczne kolory psów nie zawsze odpowiadają nazwom zamieszczonym w rodowodach i wzorcach ras.

Na wygląd koloru wpływają również długość włosa, rodzaj podszerstka, oświetlenie i stan szaty. Matowa, przesuszona lub zabrudzona sierść może wydawać się jaśniejsza i mniej intensywna, lecz nie oznacza to zmiany genetycznego umaszczenia. Regularne czesanie usuwa martwy włos i pomaga równomiernie rozprowadzać naturalną warstwę lipidową. Akcesoria należy dobierać do rodzaju szaty – inne szczotki dla psów sprawdzą się przy krótkiej sierści, a inne przy długim włosie z gęstym podszerstkiem. W pielęgnacji mogą pomóc również profesjonalne kosmetyki dla psów dostosowane do potrzeb skóry i struktury włosa.

Genetyka umaszczenia psów – od czego zależy wygląd sierści?

Genetyka umaszczenia psów obejmuje wiele genów odpowiadających za produkcję, rozmieszczenie oraz intensywność pigmentu. Za podstawowe barwy odpowiadają dwa rodzaje melaniny: eumelanina, która może przyjmować odcień czarny lub brązowy, oraz feomelanina tworząca barwy od kremowej i żółtej po intensywnie rudą. Kolejne warianty genów decydują m.in. o rozjaśnieniu pigmentu, występowaniu podpalania, pręg, białych znaczeń, marmurkowania oraz rozmieszczeniu koloru na poszczególnych włosach. Wygląd szczenięcia jest więc wynikiem kombinacji wariantów genów odziedziczonych po obojgu rodzicach.

Widoczny kolor nie zawsze pozwala jednoznacznie określić, jakie warianty genów ma pies. Zwierzę może być nosicielem cechy recesywnej, która nie ujawnia się w jego wyglądzie, ale może zostać przekazana potomstwu. Z tego powodu samo porównanie umaszczenia rodziców nie wystarcza do pewnego przewidzenia wyglądu całego miotu. W odpowiedzialnej hodowli wykorzystuje się znajomość rodowodów i, w uzasadnionych przypadkach, badania genetyczne. Pozwalają one potwierdzić obecność określonych wariantów, lecz wyniki powinny być interpretowane z uwzględnieniem rasy i pozostałych genów wpływających na wygląd psa.

Czy umaszczenie może wpływać na zdrowie psa?

Samo umaszczenie zwykle nie oznacza choroby, jednak niektóre warianty genetyczne mogą wiązać się z podwyższonym ryzykiem określonych problemów. Najbardziej znanym przykładem jest kojarzenie dwóch psów merle. Szczenięta, które odziedziczą wariant merle od obojga rodziców, są bardziej narażone na zaburzenia słuchu i wzroku. Zwiększone ryzyko wrodzonej głuchoty występuje również w części ras z rozległymi białymi znaczeniami, zwłaszcza gdy brak pigmentu obejmuje okolice uszu. Nie oznacza to jednak, że każdy biały lub marmurkowy pies będzie miał problemy zdrowotne.

Zmiana wyglądu sierści u dorosłego psa nie powinna być automatycznie uznawana za naturalną cechę umaszczenia. Konsultacji z lekarzem weterynarii mogą wymagać przede wszystkim:

• miejscowe lub rozległe wyłysienia;
• świąd, zaczerwienienie i podrażnienie skóry;
• łupież, strupy albo nadmierne przetłuszczanie się sierści;
• nagłe matowienie, łamliwość lub przerzedzenie włosa;
• zmiana koloru skóry połączona z innymi objawami;
• intensywne wylizywanie albo wygryzanie określonych miejsc.

Takie zmiany mogą być związane m.in. z problemami dermatologicznymi, pasożytami, alergią, zaburzeniami hormonalnymi lub nieprawidłowo zbilansowanym żywieniem. Lekarz weterynarii może zlecić odpowiednie badania i określić, czy potrzebne jest leczenie, zmiana pielęgnacji albo właściwie dobrana karma dermatologiczna dla psa. Nie należy natomiast wprowadzać specjalistycznej diety wyłącznie na podstawie wyglądu sierści, bez wcześniejszego ustalenia przyczyny problemu.

Rodzaje umaszczeń u psów – podsumowanie przewodnika

Rodzaje umaszczeń u psów obejmują zarówno podstawowe barwy sierści, jak i sposób ich rozmieszczenia. Jednolity kolor, podpalanie, pręgi, łaty, cętki, deresz czy marmurkowanie to odrębne cechy, które mogą występować w różnych połączeniach. Przy opisywaniu szaty najlepiej analizować kolejno dominującą barwę, liczbę kolorów, wygląd pojedynczego włosa oraz układ znaczeń na ciele. Trzeba przy tym pamiętać, że wzorce ras mogą posługiwać się bardziej szczegółowym nazewnictwem niż język potoczny.

Kolor szaty jest cechą dziedziczną, ale jej kondycja zależy również od zdrowia, żywienia i właściwej pielęgnacji. Wskazówki dotyczące tego, jak powinna wyglądać błyszcząca sierść u psa, pomagają odróżnić naturalny odcień włosa od zmian wynikających z pogorszenia jego stanu. Produkty żywieniowe z linii Superior Care (karmy, saszetki oraz przysmaki), jak i produkty pielęgnacyjne, należy dobierać do typu sierści oraz potrzeb skóry.

Odpowiednie kosmetyki i akcesoria oferuje sklep dla groomerów, w którym można dobrać produkty przeznaczone do różnych rodzajów szaty.

Prawidłowe rozpoznanie umaszczenia wymaga uwzględnienia zarówno koloru, jak i wzoru sierści. Nie wpływa ono na wartość psa jako towarzysza, ale może mieć znaczenie w hodowli, identyfikacji zwierzęcia oraz ocenie zgodności ze wzorcem konkretnej rasy.